Bioróżnorodność w centrum uwagi. Drugi wykład Ostrowieckiej Akademii Klimatu

16 lutego 2026 roku w Ostrowieckim Browarze Kultury odbył się drugi wykład w ramach Ostrowieckiej Akademii Klimatu. Spotkanie poświęcone było jednemu z najważniejszych wyzwań współczesnego świata – kryzysowi bioróżnorodności oraz jego związkom ze zmianami klimatu.

Wykład poprowadził Bartosz Halik, biolog, doktorant w Szkole Doktorskiej Nauk Ścisłych i Przyrodniczych Uniwersytetu Jagiellońskiego, członek Rady Klimatycznej UJ i Koła Przyrodników Studentów UJ, a także zaangażowany w oddolną inicjatywę na rzecz sprawiedliwości klimatycznej Klimat UJ.

Podczas spotkania uczestnicy przyglądali się temu, czym właściwie jest bioróżnorodność i dlaczego ma ona tak ogromne znaczenie dla funkcjonowania całej biosfery. Różnorodność biologiczna obejmuje nie tylko bogactwo gatunków, ale również zróżnicowanie genetyczne oraz różnorodność ekosystemów. To właśnie dzięki niej przyroda może prawidłowo funkcjonować i dostarczać człowiekowi podstawowych dóbr i usług – od żywności i czystej wody po zapylanie roślin, żyzne gleby czy naturalną regulację klimatu.

Jednym z kluczowych tematów wykładu było tempo, w jakim współcześnie zanika różnorodność biologiczna. Działalność człowieka prowadzi do przekształcania i niszczenia siedlisk, nadmiernej eksploatacji zasobów naturalnych, zanieczyszczenia środowiska oraz zmian klimatycznych. Procesy te przyczyniają się do gwałtownego spadku liczebności wielu populacji i wymierania gatunków.

Bartosz Halik zwrócił również uwagę na zjawisko określane mianem szóstego wielkiego wymierania. W przeciwieństwie do wcześniejszych masowych wymierań, które były wynikiem naturalnych procesów zachodzących w historii Ziemi, obecny kryzys bioróżnorodności jest w ogromnej mierze konsekwencją działalności jednego gatunku – człowieka. Ekspansja cywilizacyjna sprawiła, że wpływ Homo sapiens na biosferę stał się bezprecedensowy.

Nie sposób mówić o utracie bioróżnorodności bez uwzględnienia kryzysu klimatycznego. Oba problemy są ze sobą ściśle powiązane i wzajemnie się wzmacniają. Zmiany klimatu wpływają na warunki życia organizmów, zmieniają zasięgi występowania gatunków i zwiększają presję na ekosystemy. Z drugiej strony degradacja przyrody, w tym niszczenie lasów, mokradeł czy innych cennych ekosystemów, ogranicza naturalne możliwości pochłaniania dwutlenku węgla.

Podczas wykładu pojawiło się również pytanie, czy różnorodność biologiczna może stać się jednym z narzędzi walki z kryzysem klimatycznym. Zdrowe i dobrze funkcjonujące ekosystemy mają bowiem ogromny potencjał w zakresie magazynowania węgla oraz łagodzenia skutków zmian klimatu. Jednocześnie bogate przyrodniczo środowisko może zwiększać odporność ekosystemów na susze, fale upałów, powodzie i inne konsekwencje ocieplającego się klimatu.

Ważną częścią spotkania była także refleksja nad tym, co każdy z nas może zrobić dla ochrony bioróżnorodności tu i teraz. Dbanie o przyrodę nie musi oznaczać wyłącznie wielkich przedsięwzięć. Znaczenie mają również codzienne decyzje, sposób gospodarowania przestrzenią oraz troska o lokalne ekosystemy. Ochrona rodzimych gatunków, tworzenie przyjaznych przyrodzie przestrzeni, ograniczanie zanieczyszczeń czy zachowywanie naturalnych siedlisk to działania, które mogą wspierać lokalną różnorodność biologiczną.

Drugi wykład Ostrowieckiej Akademii Klimatu był więc nie tylko okazją do zdobycia wiedzy przyrodniczej, ale również do spojrzenia na kryzys klimatyczny z szerszej perspektywy. Zmiana klimatu i utrata bioróżnorodności nie są odrębnymi problemami – stanowią element jednego, złożonego kryzysu środowiskowego. Ich ograniczenie wymaga zarówno systemowych działań, jak i świadomego zaangażowania społeczeństwa.

Spotkanie w Ostrowieckim Browarze Kultury pokazało, że ochrona przyrody jest jednocześnie inwestycją w bezpieczeństwo i jakość życia obecnych oraz przyszłych pokoleń.

Wiedza o funkcjonowaniu ekosystemów i konsekwencjach ich degradacji może być pierwszym krokiem do podejmowania bardziej odpowiedzialnych decyzji – zarówno na poziomie lokalnym, jak i globalnym.

Prezentacja omawiana na wykładzie do pobrania poniżej.