Bogumił Książek ,,Wydech’’/ wernisaż

Bogumił Książek ,,Wydech’’
Kurator: Robert Domżalski
Wernisaż: 14 lutego, sobota, 18.00
Wstęp wolny

Tworzę cykl dedykowany oddechom, które były zamknięte w szklanej mozaice Krystyny Zgud-Strachockiej – usłyszałem od Bogumiła Książka przy okazji zaproszenia do pracowni.
Nie można przejść obojętnie koło takiej idei. Tym bardziej, że Bogumił Książek jest człowiekiem, którego twórczość rozpina się pomiędzy irracjonalizmem a namacalnością, wiedzą o historii a jej przekształceniem w obraz abstrakcyjny. Było to wyraźne w poprzednich projektach artysty, zarówno w Lotach, w których wiedzę techniczną przykładał do wynalazczości „chłopskiego Ikara” z XIX-wiecznej Galicji, jak i w Tremolo, w ramach którego badał relacje między muzyką a postawą człowieka, z naciskiem na zgłębianie analogii pomiędzy perkusją a kanonadą, partyturą a polem bitwy. W przywołanych przykładach źródło inspiracji stanowiły gwałtowność, odwaga, a nawet szaleństwo. Nowy obszar inspiracji znacząco odbiega od poprzednich – cechuje go przede wszystkim figlarna finezyjność i kruchość.
Mówiąc o oddechach we szkle, artysta przywoływał o wyjątkowe dzieło sztuki, jakim była dekoracja kawiarni hotelu Forum w Krakowie. Była to jedna z zaledwie kilku szklanych mozaik w sztuce polskiej. Była, ponieważ latem 2024 roku została całkowicie zniszczona w czasie remontu budynku. Autorka arcydzieła zmarła niecały rok po jego dewastacji, kilka miesięcy przed wpisaniem hotelu Forum do rejestru zabytków.
Krystyna Zgud-Strachocka była artystką, specjalizującą się w dziedzinie mozaiki i ceramiki architektonicznej. Jej dzieła nadawały charakter najważniejszym inwestycjom epoki PRL. Do jej najznakomitszych realizacji należą dekoracje kina Kijów i hotelu Cracovia w Krakowie oraz Pijalni Wód Mineralnych w Krynicy. W latach 70-tych z odwagą zaczęła sięgać po drogie i delikatne ornamenty ze szkła – zastosowała je w ośrodkach wypoczynkowych wznoszonych dla Urzędu Rady Ministrów, a także w nagradzanym gmachu polskiego przedstawicielstwa przy Organizacji Narodów Zjednoczonych w Genewie.
Wysoka jakość artystyczna szklanych zdobień, zwróciła uwagę Janusza Ingardena, architekta, który był odpowiedzialny za to, aby wznoszony przez niego hotel Forum stał się nowoczesną wizytówką Krakowa. Zgud-Strachocka została zaproszona do zaprojektowania i wykonania ściany hotelowej kawiarni w charakterystycznej dla siebie technice. Warto przypomnieć, że chociaż faza projektowa przedsięwzięcia trwała w latach 1973-1977, to budowa hotelu przypadła na trudny gospodarczo okres lat 1978-1988. Zwraca uwagę fakt, że nie zrezygnowano z kosztownej szklanej mozaiki, chociaż szukano oszczędności w ramach inwestycji. Ewidentnie nie chciano rezygnować z efektownego wystroju miejsca spotkań gości prestiżowego obiektu. Być może przesłanką, żeby w tym aspekcie nie robić ustępstw, była czasowa zbieżność pomiędzy rozpoczęciem prac budowlanych a wyróżnieniem Krakowa na arenie międzynarodowej poprzez wpisanie historycznego centrum na pierwszą Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.
Hotel Forum funkcjonował krótko, trochę ponad dekadę. Miasto zapomniało, co skrywa betonowy kolos. Wstydliwie zasłoniło symbol swoich porzuconych ambicji gigantycznym banerem reklamowym. Mało kto wiedział, że na najwyższym piętrze istniała rozległa szklana instalacja. Ciekawości i przezorności fotografki Anny Stankiewicz, żony Bogumiła Książka, zawdzięczamy jedną z ostatnich fotodokumentacji dekoracji nieczynnej kawiarni. Dostała się do wnętrza opuszczonego hotelu, aby eksplorować korytarze pustostanu z aparatem.
Zdjęcia uchwyciły nie tylko bardzo dobry stan zachowania mozaiki, ale i jej wirtuozerski kunszt. Zgud-Strachocka wypełniła całą ścianę kompozycją, w której kolorowe bańki uchwycono w dynamicznym tańcu. Poszczególne elementy rozkładały się wachlarzowo; zdawały się falować niczym zboże na wietrze. Zwracała uwagę artystyczna gra z trójwymiarowością i atektonicznością zarazem, która była możliwa, dzięki zastosowaniu szklanych baniek – te największe zostały wypchnięte do górnej partii, tworząc złudzenie kiści owoców wiszących na drzewie. Radosny charakter dzieła wzmacniała jego żywa kolorystyka; szkła budowały plamy żółci, bieli, lapis lazuli, oliwkowej zieleni, fioletu i szarości. Ten ludyczny charakter dekoracji pasował do miejsca, jakim była kawiarnia. Można zakładać, że chętnie widziano mozaikę z takiego, a nie innego materiału, w przestrzeni, gdzie nieraz uderzano kieliszkiem o kieliszek, szkłem o szkło. Ściana z mozaiką przylegała prostopadle do okna panoramicznego. Bez wątpienia, to bezpośrednie sąsiedztwo z silnym światłem dziennym miało wzmacniać wszystkie jakości kolorowego szkła, wydobywać jego połyskliwość i uwydatniać ukryte wewnątrz pęcherzyki powietrza.
W ramach wystawy Wydech, Bogumił Książek postawił przed sobą zadanie uchwycenia istoty szklanej mozaiki w języku malarstwa abstrakcyjnego. Artysta podchwytuje malarskość kompozycji Zgud-Strachockiej, emocjonalne rozpoznając zjawisko. Gest malarza jest równie delikatny jak szkło, którym operowała mozaikarka – jego obrazy są pełne specyficznej transparentności, zdają się być wypełnione powietrzem, wydechem szklarza. Bogumił Książek, dynamicznie malując aerografem, imituje wydmuchiwanie szklanej masy cybuchem i jej pospieszne formowanie przed zastygnięciem. Charakterystyczna paleta i sposób kładzenia plam mają za zadanie skojarzyć odbiór płótna z doświadczeniem, które posiada człowiek patrzący na szkło pod światło.
Artysta w swoich pracach proponuje coś więcej niż dialog sztuk. Fascynuje go melodia tych setek wydechów, które uformowały bańki mozaiki. Wszystkie miały pozostać na zawsze w swoich szklanych naczyniach, które uformowały. W romantycznej interpretacji, szklana bańka jest najbardziej dosłowną metaforą stworzenia czegoś żywego. Ciężko uciec od skojarzeń z Księgą Rodzaju, w której Bóg człowieka ulepił, a następnie tchnął w niego tchnienie życia. Rozbicie bańki pozbawia ją tchnienia.
Z kolei poecie zawdzięczamy zgoła odmienny w wyrazie, lecz rezonujący z techniką mozaiki, symbol szkiełka i oka. Używając tej optyki, dostrzegamy w artyście researchera – nie tylko studiuje on ikonografię mozaiki, ale dokonuje pewnego rodzaju eksperymentu. I to w sposób, który intryguje.
W ramach pracy nad wystawą, artysta nie tylko dotarł do huty szkła, w której wykonywano bańki do kompozycji Zgud-Strachockiej, ale spotkał szklarzy, którzy zaklęlili w niej swój wydech. Bogumił Książek poczuł, czym jest praca ze szkłem i jego historią. W końcu mozaikarka wybierając szkło z Polski przywoływała dziedzictwo Cudnowa, Lubaczowa, Naliboków i Urzecza.
Spotkanie z rzemieślnikami pozwoliło artyście na wzbogacanie swoich dzieł o autentyczne szklane ornamenty ich autorstwa. Część z nich ma charakter destruktów lub okruchów wygrzebanych z popiołów w hucie. Bogumił Książek dostrzega symboliczny związek pomiędzy zniszczoną szklaną mozaiką, a piecem hutniczym wygaszanym każdego roku na kilka miesięcy.
Co więcej, malarz zdobył i wykorzystał jako aplikacje w swoich obrazach bańki powstałe jako zapasowe elementy do dzieła z hotelu Forum. Czy w ten sposób projekt Wydech staje się pewną formą reanimacji, tchnięcia powietrza, które podtrzymuje przy życiu?
Brak mozaiki Zgud-Strachockiej jest z bolesny z wielu powodów. Nie dość, że straciliśmy coś nieprzeciętnego, to na dodatek zniszczeń dokonano w sposób wyrachowany, w pośpiechu, aby zdążyć przed wprowadzeniem ochrony prawnej. Dekoracja była w znakomitym stanie, pomimo wykonania z delikatnego materiału – nie było żadnych uszkodzonych elementów, które mogłyby kogokolwiek skaleczyć. Świadectwo ogromnego wysiłku zespołu szklarzy-rzemieślników, jak i wyrazisty ślad po intelektualnej pracy wybitnej kobiety, zostały przeznaczone na gruz.
Ciężko oprzeć się sugestii, że po salach hotelu Forum już zawsze będzie się niosło echo trzasków rozbijanego szkła. Pocieszać się można jedynie, że znalazł się chętny do opieki nad bezdomnymi oddechami.
*
Robert Domżalski – kurator sztuki współczesnej związany z Galerią Starmach w Krakowie; kuratorował indywidualne wystawy m.in. Andrzeja Bednarczyka, Grzegorza Bugaja, Kingi Burek, Nicolasa Grospierre’a, Fryderyka Kądzieli, Piotra Kolanko, Magdaleny Kościsz, Radima Korosa, Marii Lempert (Mytrofanovej), Władysława Markowskiego, Olgi Pawłowskiej, Andrzeja Pawłowskiego, Grzegorza Siembidy, Jacka Marii Stokłosy, Andrzeja i Teresy Wełmińskich.
*
Bogumił Książek – studiował filozofię na Uniwersytecie Jagiellońskim i malarstwo na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, z którą jest związany jako wykładowca na Wydziale Malarstwa. W swej post-malarskiej praktyce łączy fascynację morfologią form organicznych z literacko-kulturowymi odniesieniami oraz refleksją nad dziedzictwem sztuki XX wieku. W 2024 otrzymał Nagrodę im. W. Wojtkiewicza za najlepszą krakowską wystawę malarstwa (Loty Galeria UFO, czerwiec 2023, kuratorka M.Kudelska). Wielokrotnie pokazywał swoje prace w trakcie Krakersa. (Młodziankowie, 2019, Spółdzielnia Ogniwo kuratorka Anna Baranowa czy Dusza Duszampa, 2016 Galeria Olympia oraz na kilku wystawach zbiorowych, jak Sól Zabłocia, Willa Fatale. Jej architekt, jej folksdojcz, jej generał, Wystawa ornitologiczna).
Wystawy indywidualne:
2025 – „Unknown” GaleriaUFO, Kraków, kuratorowana – Maria Ciborowska i Robert Domżalski
2024 – „Tremolo”, Galeria Pryzmat, Kraków, kuratorka Joanna Warchoł
2024 – „Volare” Muzeum Lotnictwa. Kraków, kuratorka Alicja Gołyźniak
2023 –-„Loty” Ufo art Gallery, Kraków, kuratorka Marta Kudelska
2019 – Młodzieniec 80 lat później, Lubiąż, SLOT Art Festival, kurator Bogumił Książek
20019 – Młodziankowie, Spółdzielnia Ogniwo, Cracow ArtWeek kuratorka Anna Baranowa
2019 -Pizzeria w Epoce Transformacji, Gallery faculty of painting ASP, Cracow kurator Dominik
Stanisławski
2018 -Wainting for 20.58, Skład Solny, Cracow
2016- Dusza Duchampa, Olympia Gallery, Cracow, kuratorka Olimpia Maciejewska
2016 -Nerium Oleander, Olympia Gallery, Cracow, kuratorka Olimpia Maciejewska
2015 -Kilka papierów, ASP Cracow
2014- Aeneas und Diogenes, Sandhofer Galerie, Salzburg, kuratorka Katzrzyna Sandhoffer
2014- Aprodi, Castello Acaya,Italy, kurator Lorezo Madaro
2014 -Bogumił Książek – painting, Bocheńska Gallery, Warsaw,
2013 -Myth, Water and Vapour, Lisa Norris Gallery, Londyn
2013- Eneasz i Diogenes, Otwarta Pracownia, Cracow, kurator Michał Hankus
2012- Una Bella Settimana, Galeria ASP Kraków
2010- Transgresja & Nostalgia, Rostworowski Galery, Cracow
2009 -Wizja Lokalna, Bogumił Książek, Galeria Grodzka, Cracow
Group show:
2024 Siłaczki, Dom Hipolita, Kraków, kurator Michał Hankus
2023 Wystawa Ornitologiczna, Bronisławy 23a, Kraków kur.B.Książek C.Malik M.Worłowska
2023 Żyrandole, Vouxhall, Krzeszowice, kurator Kamil Kłeczek
2023 UNKNOWN, Galeria Podbrzezie, Kraków, kuratorka Maria Ciborowska
2022 Villa Fatale, Jej architekt, Jej folksdojcz, Jej generał Cracow Art Week, Bronisławy 23
a Cracow, kurator B.Książek
2021 Psy, ASP Gallery, Cracow, kurato Dominik Stanisławski
2021 Futurphobic Congress 2, old yeast factory, Cracow, kurator B.Książek B.Koczenasz
2021 Futurphobic Congress 1, CSW Wiewiórka, Cracow, kurator B.Ksiażek B.Koczenasz
2020 The love, Shefter Gallery, Cracow kuratorka Agnieszka Gołębiewska2020 Obraz ze Składu, CSW
Wiewiórka Cracow kurator Bartolomeo Koczenasz
2019 Krakowski Salon Sztuki,Cracow kuratorka Magdalena Kownacka
2019 Sól Zabłocia, CSW Wiewiórka, Skład Solny, Kraków kurator B Koczenasz
2018 Polska z kolan., Olympia Gallery, Cracow kuratorka Agnieszka Gołębiewska
2018- Salon Odrzuconych, Olympia Klub Betel, kuratorka Olimpia Maciejewska
2018- Młoda Akademia, Nowohuckie Centrum Kultury, Cracow
2018 -New Horizons, Frissiras Museum, Athens 2018 -Konfiguracje, Bunkier Sztuki, Cracow
2017 -Artyści ze Składu Solnego, Cracow
2017 -Stan wyjątkowy, Galeria Messier 42, Cracow kurator Filip Skóra
2016- Dlaczego nie zajmujesz się polityką? Galeria Messier 42, Cracow kurator Filip Skóra
2015 -I’ts all about paper, A100 Gallery, Galatina, Italy kurator Lorenzo Madaro
2013- Thanassis Frissiras Gallery, Athens
2013 -The Deceit of the Flesh, Frissiras Museum, Athens
2012 -Face to Face, Frissiras Museum, Athens kurator Apostolos Georgiou
2011 -Black&White, Frissiras Museum, Athens kurator Apostolos Georgiou
2010- Dom i bezdomność, BWA Częstochowa
2010 -Naked Truth, Frissiras Museum, Athens
2008 -The New Power of Painting, Frissiras Museum, Athens,kuratorka Christina Sotiropoulou
2007- 38 Biennale malarstwa „Bielska Jesień”, BWA Bielsko Biała
2007 -Profilo d’Arte, Museo della Permanente, Milan
2007 -Eclectic Affinities Among European Artists, Frissiras Museum
2005- 37 Biennale malarstwa „Bielska Jesień” , BWA Bielsko Biała
2005- No da definire Noto, Sicily 2002- Female Life, 2000 -1540km- 957miles, St.Martin’s College,
London